BIS: Stablecoin giống quỹ ETF hơn là tiền thật

BIS nhìn stablecoin dưới góc độ nào?

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, thường được biết đến với tên BIS, vừa đưa ra quan điểm khá thẳng thắn trong báo cáo thường niên mới nhất: stablecoin không giống tiền theo nghĩa truyền thống, mà gần với các quỹ ETF hoặc công cụ đầu tư thay thế hơn.

Theo BIS, các token neo theo tiền pháp định vẫn thiếu một số đặc tính cốt lõi để được xem là phương tiện thanh toán đúng nghĩa. Điểm này tạo ra khác biệt lớn so với cách ngành crypto thường mô tả stablecoin như nền tảng của hệ thống thanh toán tương lai.

Vì sao BIS so sánh stablecoin với ETF?

BIS cho rằng một đồng tiền thực sự phải được chấp nhận như phương tiện thanh toán mà không cần đặt câu hỏi về giá trị của nó. Khi dùng tiền mặt hoặc tiền gửi ngân hàng, người nhận thường mặc định số tiền đó có giá trị đúng mệnh giá.

Với stablecoin thì khác. Trên thị trường thứ cấp, giá của token có thể lệch khỏi mốc neo, dù mức chênh lệch thường không quá lớn. Cách vận hành này khiến BIS liên tưởng đến ETF, vì chứng chỉ quỹ cũng có thể giao dịch cao hơn hoặc thấp hơn giá trị tài sản ròng của danh mục.

Ngoài ra, quá trình quy đổi stablecoin về tiền mặt không phải lúc nào cũng diễn ra trơn tru. Nhà đầu tư có thể đối mặt với độ trễ, chi phí hoặc sự không chắc chắn trong khâu rút tiền, tương tự như những gì có thể xảy ra khi bán lại chứng chỉ quỹ trong một số cấu trúc ETF.

Các điểm BIS nhấn mạnh

• Giao dịch stablecoin không được thanh toán trực tiếp hoặc gián tiếp trên bảng cân đối của ngân hàng trung ương.
• Stablecoin hiện chưa bảo đảm được tỷ giá quy đổi ngang giá giữa các đơn vị phát hành và giữa các blockchain trong mọi điều kiện.
• Giá trị của stablecoin phụ thuộc nhiều vào niềm tin của thị trường đối với dự trữ và cơ chế hoàn đổi của tổ chức phát hành.

Khác biệt với tiền gửi ngân hàng

BIS nhấn mạnh rằng tiền gửi ngân hàng được gắn với hệ thống tiền trung ương, vì cuối cùng vẫn dựa trên khả năng tiếp cận tiền của ngân hàng trung ương. Trong khi đó, stablecoin lại không có sự bảo chứng trực tiếp như vậy.

Theo cơ quan này, mô hình của stablecoin giống một cơ chế nạp trước toàn bộ giá trị. Tức là tổ chức phát hành chỉ tạo token mới khi người dùng gửi vào lượng tiền tương ứng.

Cấu trúc này khiến nguồn cung stablecoin khó mở rộng linh hoạt để đáp ứng nhu cầu kinh tế, khác với cơ chế tạo tiền của ngân hàng thương mại khi cấp tín dụng và hình thành tiền gửi mới trên bảng cân đối kế toán.

Rủi ro đô la hóa và áp lực lên thị trường ngoại hối

Một cảnh báo đáng chú ý khác trong báo cáo là tác động của stablecoin neo theo USD đối với các nền kinh tế dễ tổn thương. BIS cho rằng dòng tiền từ các đồng tiền không phải USD đang chảy mạnh hơn vào stablecoin gắn với đồng bạc xanh, qua đó thúc đẩy quá trình đô la hóa.

Theo đánh giá của BIS, hiện tượng này có thể làm suy yếu đồng nội tệ trên thị trường giao ngay. Nó cũng cho thấy mức độ ma sát khi chuyển đổi giữa thị trường crypto và thị trường ngoại hối truyền thống, đồng thời có khả năng làm tăng chi phí mua USD trên thị trường hoán đổi FX.

BIS xem đây là phiên bản mới, nhanh hơn của một vấn đề quen thuộc: đô la hóa tiền gửi. Khi kinh tế vĩ mô bất ổn, lạm phát cao hoặc rủi ro nợ công gia tăng, người dân tại một số quốc gia thường chuyển sang nắm giữ tài sản bằng ngoại tệ. Với stablecoin, quá trình này có thể diễn ra nhanh hơn nhờ hạ tầng số và khả năng chuyển tiền xuyên biên giới thuận tiện.

Kiểm soát vốn có còn hiệu quả?

Một điểm khiến cơ quan này lo ngại là việc thực thi kiểm soát vốn có thể kém hiệu quả hơn với stablecoin.

Nhiều quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, đã áp dụng giới hạn đối với việc sử dụng stablecoin xuyên biên giới. Tuy nhiên, BIS cho rằng các biện pháp đó khó có thể hoàn hảo, bởi token có tính chất giống tài sản vô danh cầm tay và người dùng còn có thể sử dụng ví tự quản.

Nói cách khác, các công cụ kiểm soát vốn vốn phù hợp với tiền gửi ngân hàng truyền thống lại không dễ áp dụng cho một tài sản số có thể di chuyển nhanh, không biên giới và tương đối khó kiểm soát hơn.

Tín hiệu từ BIS đối với thị trường crypto

Báo cáo của BIS cho thấy stablecoin đang ngày càng được nhìn nhận không chỉ như một công cụ thanh toán, mà còn như một mắt xích có thể tác động đến ổn định tiền tệ và dòng vốn quốc tế.

Điều đó có nghĩa là cuộc tranh luận về stablecoin đã đi xa hơn câu chuyện tiện ích công nghệ. Với các nhà đầu tư và người làm chính sách, câu hỏi lớn lúc này là liệu stablecoin có thực sự trở thành tiền số phổ cập hay chỉ là một dạng công cụ đầu tư được bao bọc bởi lớp vỏ thanh toán.