Chiến tranh Mỹ-Iran sẽ trở lại rất sớm?

1. Ngừng bắn và lập trường chiến lược của Tổng thống Trump

• Quyết định gia hạn ngừng bắn vô thời hạn của Tổng thống Trump sau giai đoạn tạm dừng 2 tuần đầu tháng 4/2026 không đồng nghĩa với việc nới lỏng áp lực. Ngược lại, Washington tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa hải quân toàn diện đối với tất cả tàu từ/đến lãnh hải Iran, đồng thời gia tăng cường độ tuần tra và giám sát. Trump công khai khẳng định Mỹ “có rất nhiều thời gian”, trong khi Iran thì “không có”, đồng thời nhấn mạnh quân đội Mỹ đang ở trạng thái “raring to go” sẵn sàng hành động ngay lập tức nếu đàm phán không mang lại kết quả mong muốn.
• Đây là chiến lược “áp lực tối đa phiên bản mới”, kết hợp giữa ngoại giao tạm dừng và công cụ quân sự kinh tế mạnh tay. Việc duy trì blockade trong bối cảnh gia hạn ngừng bắn cho thấy Washington đang sử dụng thời gian để làm suy yếu vị thế đàm phán của Tehran, buộc Iran phải chấp nhận các điều khoản có lợi hơn cho Mỹ. Rủi ro lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa lời nói ngoại giao và hành động thực địa đang ngày càng thu hẹp.

2. Hành động quân sự leo thang tại eo biển Hormuz

• Bức tranh quân sự tại eo biển Hormuz đang diễn biến cực kỳ nghiêm trọng. Tổng thống Trump đã trực tiếp ra lệnh cho hải quân Mỹ bắn hạ bất kỳ tàu Iran nào có hành vi rải thủy lôi, đồng thời tăng gấp ba quy mô lực lượng quét mìn (tripled minesweeping operations). Lệnh phong tỏa không chỉ giới hạn ở vùng vịnh mà còn mở rộng ra Ấn Độ Dương, với việc Mỹ liên tục chặn và tịch thu các tàu chở dầu Iran.
• Từ góc nhìn vĩ mô, động thái này nhằm kiểm soát hoàn toàn “yết hầu” của dòng chảy năng lượng toàn cầu – nơi chiếm khoảng 20% lượng dầu thô vận chuyển bằng biển. Việc tăng cường hiện diện quân sự và quy tắc “bắn trước, hỏi sau” đối với hoạt động rải mìn cho thấy Mỹ đang chuyển từ phòng thủ sang thế chủ động ngăn chặn mọi nỗ lực phá hoại của Iran. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng Washington sẵn sàng chấp nhận rủi ro xung đột trực tiếp để duy trì lợi thế chiến lược.

3. Tác động kinh tế đến Iran

• Áp lực kinh tế mà Iran đang phải chịu là chưa từng có trong nhiều năm gần đây. Theo các phân tích từ Foundation for Defense of Democracies và các nguồn uy tín khác, Tehran đang thiệt hại khoảng 435 triệu USD mỗi ngày, trong đó 276 triệu USD đến trực tiếp từ xuất khẩu dầu mỏ bị cắt đứt gần như hoàn toàn. Trước khi lệnh phong tỏa có hiệu lực (15/3–14/4/2026), Iran vẫn duy trì mức xuất khẩu 1,7–1,8 triệu thùng/ngày, mang về khoảng 5 tỷ USD mỗi tháng.
• Hiện nay, dòng tiền này gần như biến mất, đẩy nền kinh tế vốn đã chịu nhiều áp lực từ lạm phát cao và đồng nội tệ mất giá vào tình trạng khẩn cấp. Từ góc nhìn vĩ mô, đây là một cuộc chiến tài chính không tiếng súng nhưng hiệu quả cao, có khả năng gây ra hiệu ứng domino lên cán cân thanh toán, dự trữ ngoại hối và ổn định chính trị nội bộ của Iran. Thời gian càng kéo dài, chi phí cơ hội cho Tehran càng trở nên không thể chịu đựng.

4. Đấu đá nội bộ Iran và vai trò ngày càng lớn của IRGC

• Một trong những yếu tố then chốt hiện nay là sự chia rẽ sâu sắc bên trong giới tinh hoa Iran. Phe dân sự – đại diện bởi Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Bộ Ngoại giao – đang tìm cách mở lại kênh đàm phán để giảm áp lực kinh tế. Ngược lại, phe quân sự do IRGC (Vệ binh Cách mạng Hồi giáo) dẫn dắt chủ trương cứng rắn, sẵn sàng chấp nhận đối đầu trực tiếp.
• Việc Ghalibaf rút khỏi hoặc đình chỉ vai trò trong đoàn đàm phán, kèm theo phát ngôn “không đàm phán dưới bóng đe dọa”, cho thấy IRGC đang chiếm ưu thế và gia tăng áp lực lên lãnh đạo dân sự. Israel đã công khai xác nhận sự can thiệp mạnh tay của IRGC, trong khi Tehran bác bỏ. Từ góc nhìn vĩ mô, sự thắng thế của phe cứng rắn sẽ làm giảm đáng kể khả năng thỏa hiệp, đẩy Iran vào quỹ đạo xung đột thay vì giải pháp ngoại giao – một kịch bản làm gia tăng đáng kể rủi ro địa chính trị khu vực.

5. Tổng thể tình hình

• Tình hình hiện tại có thể tóm tắt bằng một cụm từ: ngừng bắn mong manh trên nền tảng áp lực cực đại. Đàm phán tại Pakistan đã rơi vào bế tắc, cả hai bên đều đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Mỹ duy trì blockade như một đòn siết kinh tế dài hạn, trong khi Iran bị dồn vào thế “không còn lựa chọn tốt”.
• Từ góc nhìn vĩ mô, đây là thời điểm rủi ro địa chính trị cao nhất kể từ đầu năm 2026. Một sự cố nhỏ tại Hormuz dù chỉ là va chạm hải quân hay hành động trả đũa hạn chế có thể nhanh chóng leo thang thành xung đột toàn diện. Dù Trump vừa gia hạn ngừng bắn, áp lực thực địa vẫn đang tăng. Thị trường năng lượng, chuỗi cung ứng toàn cầu và các tài sản trú ẩn an toàn cần được theo dõi sát sao trong những ngày tới, vì bất kỳ thay đổi nào cũng có thể tạo ra biến động mạnh trên quy mô quốc tế.