Khủng hoảng 2008 & Sự ra đời của Bitcoin: Tại sao chúng ta cần tiền điện tử?

Nếu bạn có một tài khoản ngân hàng, bạn mặc nhiên phải dựa vào một bên thứ ba để lưu trữ và luân chuyển tài sản lao động của mình. Bạn tin rằng họ luôn giữ tiền an toàn để khi bạn ra cây ATM, tiền sẽ được nhả ra. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu ngay cả kho bạc cất giữ số tiền đó khánh kiệt và đóng cửa chỉ sau một đêm? Kịch bản tồi tệ này không nằm trên phim ảnh; nó là sự thật kinh hoàng cướp đi nhà cửa và sổ tiết kiệm của hàng triệu người phương Tây vào năm 2008.

1. Mầm mống từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008

Để hiểu lý do tại sao Bitcoin ra đời, chúng ta cần phân tích "giọt nước tràn ly" của thị trường tài chính truyền thống vào những năm 2000.

Tại Mỹ, các nhà băng đã liên tục duyệt các khoản vay mua nhà thế chấp cho những khách hàng hoàn toàn không có khả năng trả nợ (thường gọi là khoản vay dưới chuẩn - subprime). Tại sao họ lại làm vậy? Hãy hình dung hệ thống lúc bấy giờ giống như một trò chơi chuyền bom nổ chậm. Ngân hàng cho vay lấy lãi, sau đó gói các khoản nợ xấu này thành những gói đầu tư phức tạp bán nhanh cho các quỹ tài chính toàn cầu để ăn chênh lệch. Ai ôm cục nợ cuối cùng sẽ gánh toàn bộ rủi ro.

Sợ hãi ập tới khi lãi suất bất ngờ tăng và những người nghèo phân khúc dưới vỡ nợ hàng loạt, lập tức hệ thống gãy đổ. Ngày 15/09/2008, ngân hàng đầu tư khổng lồ với 158 năm lịch sử – Lehman Brothers chính thức đệ đơn phá sản cùng khối nợ 619 tỷ USD. Thị trường chứng khoán bốc hơi hàng nghìn tỷ đô la, tỷ lệ thất nghiệp lập đỉnh 10%, hàng triệu gia đình gánh nợ và bị tịch thu nhà riêng.

2. Tiền điện tử: Phát súng phản kháng từ văn bản của Satoshi Nakamoto

Trong khi các ngân hàng đứng ra chịu trách nhiệm khủng hoảng lại dùng chính tiền thuế của người dân để ép chính phủ cấp gói cứu trợ phá sản, sự phẫn nộ của cộng đồng yêu chuộng công nghệ đã chạm đỉnh. Họ nhận điểm nghẽn tồi tệ nhất của hệ thống Tập trung (Centralized) là: Mồ hôi công sức của hàng triệu người luôn bị nhốt chặt trong tay một nhóm thiểu số quyền lực.

Ngay tại giai đoạn nhạy cảm nhất, tháng 10 năm 2008, một nhân vật ẩn danh mang tên Satoshi Nakamoto đã xuất bản bản cáo bạch dài vỏn vẹn 9 trang trên mạng lưới học thuật. Tiêu đề của bản thảo rất dứt khoát: “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” (Hệ thống tiền mặt điện tử ngang hàng).

Vào ngày 03/01/2009, khi đồng Bitcoin đầu tiên (Khối Genesis) được khai thác, Satoshi đã nhúng một thông điệp vĩnh viễn vào trong giao dịch cốt lõi của tiền điện tử: "The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks." Đây là tiêu đề tờ báo The Times lưu giữ bằng chứng châm biếm sâu sắc lịch sử dùng tiền đóng thuế để cứu nguy cho các ngân hàng.

Tại sao Bitcoin thay đổi được cuộc chơi?

Sự ra đời của dự án này mang một ý nghĩa cách mạng vì bài toán cốt lõi đã có lời giải đáp: Bạn không cần phải tin tưởng vào bất kỳ giám đốc tài chính nào. Tiền điện tử cho phép hai công dân ở Nhật Bản và Nam Phi, hoàn toàn không quen biết, có thể gửi cho nhau khối trị giá hàng triệu USD mà không dùng tới bất kỳ trụ sở hay tổ chức tài chính tư nhân nào làm máy chủ bảo lãnh.

Tóm lại

Bitcoin không phải là một trò ảo tưởng, cũng không sinh ra ngẫu hứng từ các dự án gọi vốn trên diễn đàn mạng đầu cơ. Bản chất nó là màng chắn tài chính để phản kháng trước một hệ thống tiềm ẩn lỗ hổng tham nhũng của nhóm định chế đầu ngành bùng phát vào đợt lún 2008. Giờ đây, để vận hành mô hình thanh toán tuyệt mật và không tốn phí duy trì bảo vệ tài sản, thế giới tiền điện tử này cần một thứ công cụ quản lý số liệu toàn năng.

Hãy tưởng tượng một cuốn sổ kiểm kê minh bạch cho dân làng nhưng không ai trong hệ thống đó có quyền xé kết quả. Phép thuật đứng sau ý tưởng công khai đồng bộ ấy chính là công nghệ đường dẫn Blockchain.

Đọc tiếp: Blockchain cơ bản: Cuốn "sổ cái" công khai mà không ai có thể làm giả.