Blockchain cơ bản: Cuốn "sổ cái" công khai mà không ai có thể làm giả

Từ sự kiện khủng hoảng 2008 và sự ra đời của Bitcoin, cả thế giới sững sờ nhận ra một sự thật: Việc phó mặc toàn bộ tải sản cho một trung tâm độc quyền như ngân hàng rủi ro hơn chúng ta tưởng. Tuy nhiên, làm sao để tạo ra một hệ thống thanh toán tự động giữa hai người xa lạ trên mạng Internet mà không có bất kỳ tổ chức nào đứng giữa kiểm soát hành vi gian lận?

Tóm tắt nhanh (TL;DR): Blockchain là một cơ sở dữ liệu phi tập trung (hay cuốn "sổ cái" điện tử công khai) dùng để ghi lại mọi giao dịch trên toàn cầu. Điểm độc đáo của nó là bản ghi chép này được phân phát sao lưu trên hàng chục nghìn máy tính độc lập. Nếu bất kỳ ai muốn gian lận thay đổi lịch sử dòng tiền, họ phải cùng lúc tự ý sửa đổi toàn bộ danh sách các bản sao đang hoạt động trên hệ thống – một giới hạn vật lý và công nghệ không thể bị công phá.

1. Công nghệ Blockchain giải quyết bài toán niềm tin như thế nào?

Khái niệm về Blockchain (Chuỗi khối) cực kỳ dễ dàng để lĩnh hội nếu ta coi mạng lưới này giống y hệt như hoạt động ghi chép sổ kế toán nhưng nằm ở quy mô của một ngôi làng giao thương tập thể.

Hãy tưởng tượng một ngôi làng với 1.000 người dân. Mọi người muốn mua bán trao đổi hàng hoá mà không dùng đến tiền giấy bảo lãnh, họ chỉ dựa trên việc ghi nợ và cấn trừ cho nhau qua hệ thống sổ sách kê khai.

• Theo hệ thống truyền thống (Tập trung): Ngôi làng bầu ra duy nhất anh Trưởng làng cầm quyển sổ nợ. Mỗi khi A trả B, A đến báo cáo: "Trưởng làng ghi cho tôi đã chuyển trả B số tiền 1.000 đồng". Anh Trưởng làng lấy bút xác thực ghi vào sổ. Rủi ro khổng lồ là nếu anh Trưởng làng thao túng tham nhũng, tự ý gạch số 1 thành số 9, hoặc nhà anh ta bị cháy làm mất quyển sổ, 1.000 dân làng sẽ mất sạch bằng chứng sở hữu tiền bạc.
• Theo hệ thống Blockchain (Phi tập trung): Thay vì giao trọn quyển sổ cho một người bảo vệ, cả 1.000 người dân mỗi người đều cầm một cuốn sổ y hệt nhau để tự kiểm kê. Khi A chuyển cho B khoản 1.000 đồng, A cầm một chiếc loa phóng thanh liên lạc hết cỡ thông báo: "Tôi vừa chuyển B 1.000 đồng!". Đội quân 999 người còn lại rút sổ ra đối chiếu kiểm tra xem trong két của A có mốc 1.000 đồng thật không. Nếu đủ số dư, tất cả mọi người sẽ đồng loạt cặm cụi tự điền giao dịch đó vào sổ của bản thân mình.

Giờ đây, giả sử kẻ lừa đảo A muốn xé đi vài trang để ăn vạ chối bỏ món nợ, hắn chỉ tự gạch xóa sổ của bản thân hắn được thôi. Hệ thống bằng chứng 999 cuốn sổ còn dính chặt liên kết của dân làng vẫn giữ đúng chuẩn xác dữ liệu từ xưa đến nay. Kịch bản lừa bịp chỉ thành công khi tên A phải đột phá một lúc vào phòng ngủ của 501 nhà dân để cướp và chỉnh sửa 501 quyển sổ trong một tích tắc ngay lúc nửa đêm - một nhiệm vụ trộm cắp bất khả thi.

2. Ưu và nhược điểm của công nghệ Blockchain trên thực tiễn

Với góc nhìn đầu tư và đánh giá mức độ rủi ro khách quan (Risk Assessment), ta cần nhận định hệ thống mã hoá chuỗi khối này không phải là "viên ngọc không tì vết". Nhà giao dịch buộc phải nắm rõ định lý đánh đổi công nghệ để tồn tại an toàn.

Nhóm lợi thế tuyệt đối (Ưu điểm mang tính cách mạng)

• Tính vĩnh cửu không đảo ngược (Immutability): Để bẻ khóa và viết lại một khối giao dịch trên Blockchain của mạng Bitcoin, một nhóm tin tặc cần chiếm hơn 51% sức mạnh khổng lồ của mạng lưới máy đào trên toàn thế giới, ước tính tiền trả mua điện năng cần đánh đổi có thể vượt mốc nhiều chục tỷ USD. Ghi chép dữ liệu đưa lên chuỗi khối là bản lưu vĩnh viễn không tẩy xóa.
• Trạng thái 100% minh bạch tra cứu: Giao dịch thông qua sổ cái đại chúng Blockchain, bất luận là 1 tỷ USD hay một ly cà phê 3 USD — đều được treo công khai trên mã Explorer. Bất kỳ nhà phân tích nghiệp dư nào có internet cũng có thể kiểm chứng luồng tiền chảy đi đâu trong vòng vài giây mà chẳng cần đến trát điều tra pháp lý rườm rà.
• Cơ chế hoạt động xuyên suốt 24/7: Blockchain không có chu kỳ lễ phép, cũng không nghỉ giải lao phiên trưa, hay đóng tài khoản ngừng phiên giao dịch như thị trường chứng khoán ngân hàng truyền thống.

Nhóm giới hạn vướng mắc (Nhược điểm cốt lõi)

• Hiệu suất xử lý giao dịch quá tải (Vấn đề Bottleneck): So với hệ thống tập trung Visa trung bình duyệt duyệt trên 65.000 giao dịch/giây, con số hiện tại của mạng cá nhân Bitcoin đôi khi chỉ cán mốc lẹt đẹt khoảng 7 đơn hàng/giây. Mạng lưới bắt buộc phải đánh đổi sự cồng kềnh tốc độ khi mọi sổ cái phải đồng bộ quá nặng nề thông tin cùng một phiên.
• Lỗ hổng không thể quay lại khi gõ sai: Tại sao con người vẫn thoải mái xài ứng dụng thẻ Visa? Vì khi chuyển nhầm thanh toán, ta dễ dàng nhấc máy gọi ngay trung tâm phản hồi ngân hàng hoàn trả. Thế giới Blockchain không tồn tại bất kỳ một anh quản trị viên tổng đài nào để trợ giúp bạn hủy lệnh nếu lỡ tay ấn lộn. Tài sản của người dùng nằm ngoài giới hạn bảo hộ thông thường.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP (FAQ) DÀNH CHO NHÀ ĐẦU TƯ

Mỗi năm dung lượng ghi chép sổ cái nhiều thế có bị đầy ổ cứng không?

Bạn không cần dọn dẹp dung lượng trống. Trung bình một khối mới gắn lên Blockchain chiếm lượng nhỏ xíu khoảng 1 MB tới 4 MB. Cho tới nay, chặng đường hoạt động tổng của mã hóa mới lưu trữ tới quy mô cỡ trên dưới 600 Gigabytes, chỉ ngang bằng chiếc ổ cứng vi tính giá 100 Đô la phổ thông mà ai cũng mua nổi. Tốc độ nới rộng máy móc lưu trữ công nghệ của nhân loại luôn rẻ và dư sức cung ứng.

Blockchain có giống nhau, và có phải Bitcoin là chủ tịch làm chủ?

Thống kê 80% lính mới nhầm lẫn Bitcoin tạo ra công nghệ Blockchain. Thực ra Blockchain chỉ đóng vai trò phần nền móng bảo mật, còn Bitcoin là tên của sản phẩm tiền điện tử tiên phong chạy ứng dụng trên cái hạ tầng móng đấy. Mối quan hệ tương đương phần mềm Email được ứng dụng và lưu thông qua mạng Internet lưới khổng lồ.

Có phải 100% mạng lưới nào cũng cho người ngoài đứng coi (Public)?

Mạng lớn thường theo thể chế công khai (Public Blockchain) như chuỗi lưu lượng Bitcoin, Ethereum. Nhưng tồn tại số ít những tổ chức hoặc doanh nghiệp tư nhân áp dụng nội bộ mã hoá gọi là Chuỗi khóa riêng (Private Blockchain). Tại các cấu hình này, quyền quan sát hệ thống chuỗi dữ liệu sẽ chỉ phục vụ cho giám sát giao vận bảo mật thuộc sở hữu nội bộ kín.

Tóm lại

Nếu Bitcoin đưa ra khái niệm kỷ nguyên độc lập đồng tiền tự thân tự chủ, thì Blockchain là cốt lõi hạ tầng kiên cố và đòn bẩy chống chế quyền lực các ngân hàng đang chiếm hữu. Hệ cơ sở sổ cái phân mảnh này loại bỏ được lỗ hổng tham nhũng của nhóm tổ chức quyền lực trung gian.

Tuy sổ kế toán chung vận hành mạnh mẽ đến nhường nào, các trader tân binh luôn mắc phải một nỗi phập phồng chung khi lần đầu thao tác thử nghiệm những dòng lệnh mã hoá. Trượt tay bấm nhầm địa chỉ giao dịch có lẽ là cơn ác mộng cực độ.

Đọc tiếp: Tính minh bạch của Blockchain: Chuyển nhầm tiền thì có lấy lại được không?